سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

165

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

يلتفت فى الامثال الى مضاربها تذكيرا و تأنيثا و افراد و تثنية و جمعا بل انّما ينظر الى مواردها يقال للرجل بالصيف ضيعت اللبن بكسر تاء الخطاب لانّه فى الاصل لامرأة . ترجمه شرح مجاز مركب مصنّف گويد : امّا مجاز مركّب ، عبارتست از لفظى كه آن را در معنائيكه از باب مبالغه با معناى اصلى آن تشبيه تمثيلى نموده‌اند استعمال كرده باشند چنانچه بكسيكه در امرى مردّد است گفته مىشود : انّى اراك تقدّم رجلا و تؤخّر اخرى . و آن را تمثيل بر سبيل استعاره خوانده و گاهى هم به آن تمثيل ميگويند بدون اينكه قيد بر سبيل استعاره را دنبالش بياورند . و هنگامى كه استعمال لفظ به كيفيّت مذكور كثير و بسيار باشد به آن مثل گويند فلذا امثال را نميتوان تغيير داد . شارح گويد : مقصود از معناى اصلى معنائى استكه لفظ به دلالت مطابقى بر آن دلالت مىكند . و تشبيه تمثيلى عبارتست از تشبيهى كه وجه شبه در آن از امور متعدّد انتزاع شده باشد و با اين قيد از استعاره در مفرد احتراز حاصل مىشود . و مقصود از [ مبالغه ] مبالغه در تشبيه است . و امّا مثال مجاز مركّب : نظير اينكه بشخصى كه در امرى مرددّ و